الوقت- میلیونها دلار پول نقد که درون دیوار خانهها مخفی شده بودند، گاوصندوقهایی مملو از طلا و بستههای اسکناس که در گودالهایی به عمق چهار متر زیر زمین دفن شده بودند؛ اینها نه صحنههایی از یک فیلم جنایی، بلکه بخشی از کشفیات بزرگترین عملیات ضدفساد سالهای اخیر در عراق هستند.
دستگاه قضایی عراق در جریان کارزار مبارزه با فساد موسوم به «عملیات سپیدهدم» تاکنون دهها میلیارد دینار عراقی، میلیونها دلار پول نقد، شمشها و جواهرات طلا، دهها ملک مسکونی و خودروهای لوکس را توقیف کرده است؛ پروندهای که به تدریج از یک فساد اداری فراتر رفته و به یکی از بزرگترین رسواییهای اقتصادی عراق پس از سال ۲۰۰۳ تبدیل شده است.
پولهایی که از بانک سر درنیاوردند؛ از دل دیوارها و زیر خاک بیرون آمدند
براساس آمارهای منتشر شده، مجموع داراییهای توقیفشده تاکنون شامل ۹۸ میلیارد دینار عراق، ۱۱ میلیون دلار آمریکا، ۷۰ ملک مسکونی، ۲۱ خودروی لوکس و حدود سه کیلوگرم طلا است. برخی گزارشها همچنین از کشف دو گاوصندوق مملو از طلا خبر میدهند.
بخش قابل توجهی از این داراییها نه در حسابهای بانکی و صندوقهای امانات، بلکه در خانهها و مخفیگاههای زیرزمینی نگهداری میشدند؛ موضوعی که ابعاد سازمانیافته و پیچیده شبکههای فساد را بیش از پیش آشکار کرد.
ردپای وزارت نفت در پروندهای میلیاردی
تحقیقات قضایی نشان میدهد نقطه آغاز این پرونده به فساد در وزارت نفت، مهمترین منبع درآمد دولت عراق، بازمیگردد؛ کشوری که حدود ۹۰ درصد درآمدهای عمومی آن به صادرات نفت وابسته است.
تحقیقات اولیه پیرامون عدنان الجمیلی، معاون وزیر نفت در امور پالایش، آغاز شد و در ادامه، دستگاه قضایی از توقیف بیش از ۸۵ میلیون دلار دارایی و پول نقد مرتبط با این پرونده خبر داد.
شورای عالی قضایی عراق اعلام کرد که ادامه تحقیقات منجر به کشف مبالغ جدیدی از پول نقد شد و ارزش کل داراییهای توقیف شده در این پرونده به بیش از ۹۸ میلیارد دینار و ۱۱ میلیون دلار رسید.
اعترافات متهمان و باز شدن پای مدیران دیگر
اعترافات الجمیلی در جریان بازجوییها، مسیر تحقیقات را به سمت افراد و نهادهای دیگر باز کرد. بر اساس این اعترافات، رائد الجبوری، مدیر اداره بهداشت استان صلاحالدین، نیز بازداشت شد و دامنه پرونده از وزارت نفت فراتر رفت.
مقامات عراقی اعلام کردهاند که تاکنون ۴۸ نفر در چارچوب این کارزار بازداشت شدهاند و بیش از ۵۰ پرونده فساد در بغداد و دیگر استانها تحت بررسی قرار دارد.
املاک، خودروهای لوکس و ثروتهایی افسانهای
به گزارش الحدث، قاضی منیر حداد، مشاور حقوقی نخستوزیر عراق، ابعاد این پرونده را «فراتر از عقل و منطق» توصیف کرده است.
به گفته وی، تحقیقات نشان داده که برخی از متهمان بیش از ۵۰ ملک را به نام خود یا اعضای خانوادهشان ثبت کردهاند، در حالی که همسر یکی از متهمان به تنهایی ملکی به ارزش پنج میلیون دلار خریداری کرده است.
شمشهای طلا، املاک و مستغلات، خودروهای مدرن و حتی سلاحها نیز در میان اموال توقیف شده قرار دارند؛ موضوعی که نشان میدهد فساد در عراق طی سالهای گذشته به شکل شبکهای و گسترده در بخشهای مختلف ریشه دوانده است.
نفت؛ موتور اقتصاد یا موتور فساد؟
فساد در عراق صرفاً یک چالش اداری نیست، بلکه به مسئلهای ساختاری در اقتصاد نفتی این کشور تبدیل شده است.
برآوردهای غیررسمی نشان میدهد که از سال ۲۰۰۳ تاکنون حدود ۵۰۰ میلیارد دلار از منابع مالی عراق در نتیجه فساد از بین رفته است؛ رقمی که کارشناسان آن را معادل حدود یک سوم درآمدهای نفتی این کشور میدانند.
شاخصهای بینالمللی نیز همین تصویر را تأیید میکنند. براساس شاخص ادراک فساد سال ۲۰۲۵، عراق در میان ۱۸۲ کشور جهان در رتبه ۱۳۶ قرار گرفته و همچنان با چالشهای جدی در مبارزه با فساد مواجه است.
نبرد بغداد برای بازگرداندن اموال غارتشده
همزمان با توقیف داراییهای موجود در داخل کشور، دولت عراق تلاش برای بازگرداندن سرمایههای منتقل شده به خارج از کشور را نیز آغاز کرده است.
کمیسیون درستکاری عراق اعلام کرده که پیشنویس قانونی ویژهای برای تسهیل روند بازیابی اموال غارت شده تهیه شده و به زودی به پارلمان ارائه خواهد شد. این نهاد همچنین از شناسایی و توقیف بخشی از داراییهای مرتبط با پروندههای فساد در خارج از کشور خبر داده است.
در همین راستا، دولت تصمیم گرفته حساب ویژهای برای واریز وجوه و داراییهای مصادرهشده ایجاد کند تا این منابع مستقیماً به خزانه دولت بازگردند.
در آخرین تحولات این پرونده، شورای عالی قضایی روز چهارشنبه از استرداد ۱۹ میلیارد دینار عراقی (معادل ۱۶ میلیون دلار) به عنوان بخشی از تحقیقات جاری در پرونده فساد مالی مربوط به دستکاری فیشهای واریزی وجوه متعلق به شرکت هواپیمایی عراق ایرویز خبر داد.
آیا «عملیات سپیدهدم» تنها آغاز راه است؟
نخستوزیر عراق تأکید کرده است که هیچ فرد فاسدی در کشور از مصونیت برخوردار نیست و دولت به تعقیب تمامی افرادی که در غارت اموال عمومی نقش داشتهاند ادامه خواهد داد.
با این حال، اعترافات متهمان همچنان نامها و شبکههای جدیدی را آشکار میکند و فهرست بازداشتها نیز همچنان باز است؛ موضوعی که این احتمال را تقویت میکند که دلارهای دفنشده در زیر خاک و طلاهای پنهانشده در دیوار خانهها، تنها نوک کوه یخ فساد در عراق باشند.
اگر چنین باشد، «عملیات سپیدهدم» نه پایان یک پرونده، بلکه آغاز طولانیترین و پیچیدهترین تسویهحساب بغداد با میراث دو دهه فساد ساختاری خواهد بود.
